GOŁDA: Fredro ekskluzywny
„Fredro. Rok Jubileuszowy” w reżyserii Jana Englerta w Teatrze Narodowym to spektakl świadomie hermetyczny, adresowany do widza dojrzałego, obeznanego z twórczością Aleksandra Fredry i historią polskiej krytyki literackiej. Choć na stronie teatru widnieje informacja „15+”, w praktyce próg kompetencyjny jest znacznie wyższy. To przedstawienie, które wystawia widza na próbę.
Twórcy rezygnują z klasycznej inscenizacji na rzecz formy z pogranicza reportażu i teatru dokumentalnego. Konstrukcja spektaklu opiera się na autentycznych tekstach: fragmentach dzieł Fredry, wypowiedziach krytyków, pisarzy, a nawet współczesnych uczniów. Całość przyjmuje kształt sądu nad hrabią – procesu, który ma ustalić, czy jego twórczość pozostaje aktualna, a jego postawa jako człowieka pióra była adekwatna do epoki romantyzmu, w której tworzył, choć romantykiem nigdy nie był.
Wyjątkowym elementem przedstawienia jest sposób wykorzystania przestrzeni. Publiczność zostaje umieszczona na Scenie Bogusławskiego, podczas gdy czerwone fotele Narodowego pozostają puste. Ten gest zamienia największą polską scenę w kameralną salę sądową, a widza w świadka procesu. Bliskość aktorów potęguje wrażenie uczestnictwa, ale jednocześnie ujawnia intelektualną gęstość przedstawienia.
Sędzia, grany przez Wiesława Cichego, udziela głosu kolejnym postaciom: Marii Dąbrowskiej, Adamowi Mickiewiczowi, Sewerynowi Goszczyńskiemu, Jarosławowi Markowi Rymkiewiczowi, anonimowej uczennicy oraz bohaterom fredrowskich komedii. Ich wypowiedzi – krytyczne, polemiczne, czasem złośliwe – przeplatają się z krótkimi scenkami z utworów Fredry. Powstaje mozaika, która dla niewtajemniczonych może sprawiać wrażenie chaosu. Dla znawców będzie fascynującą panoramą recepcji twórczości autora „Zemsty”.
Twórcy podkreślają wyjątkową pozycję Fredry, który jako romantyk nie epatował melancholią, lecz jako jedyny pisarz tamtego okresu pisał o życiu, nie o śmierci. Na scenie pojawia się znakomita obsada: Ewa Wiśniewska, Anna Seniuk, Dominika Kluźniak (z kapitalną solówką na pianinie i sceną przy bryczce), Ewa Bukała, Justyna Kowalska, Marek Barbasiewicz (jego wiersz o osiołku to wybitny popis aktorstwa), Wiesław Cichy, Waldemar Kownacki, Grzegorz Kwiecień, Grzegorz Małecki, Kacper Matula, Paweł Paprocki, Hubert Paszkiewicz oraz Jan Englert. Na dwóch ekranach wyświetlane są archiwalne fragmenty spektakli Fredry z udziałem m.in. Andrzeja Łapickiego, Bronisława Pawlika, Wojciecha Pszoniaka czy Jana Kobuszewskiego – to piękny ukłon w stronę talentu komediopisarza i historii polskiego teatru.
Dla mnie jednak ten spektakl to przede wszystkim możliwość zobaczenia wielkich aktorów na scenie. Ich kwestie są krótkie, epizodyczne, ale wystarczają, by cieszyć się kunsztem i sceniczną charyzmą. „Fredro. Rok Jubileuszowy” to teatr ekskluzywny, dla wybranych. Dla tych, którzy lubią, gdy scena staje się miejscem intelektualnego sporu, a nie tylko opowieści. Dla widzów gotowych na wielowarstwowy dialog z tradycją, historią i literaturą.
KATARZYNA GOŁDA
Teatr Narodowy w Warszawie – „Fredro. Rok Jubileuszowy”. Reżyseria – Jan Englert. Scenografia – Martyna Kander. Występują: Ewa Wiśniewska, Anna Seniuk, Dominika Kluźniak, Ewa Bukała, Justyna Kowalska, Marek Barbasiewicz, Wiesław Cichy, Waldemar Kownacki, Grzegorz Kwiecień, Grzegorz Małecki, Kacper Matula, Paweł Paprocki, Hubert Paszkiewicz, Jan Englert i inni.
Spektakl trwa: 80 min. (bez przerwy).
