JASTRZĄB: Słowo na temat ludzkiej natury

Jestem świeżo po obejrzeniu dramatu F. Dürrenmata „Wizyta starszej pani”. Jego treść w skrócie: tytułowa starsza pani ofiarowuje podupadającemu miasteczku miliard. Za tę cenę pragnie kupić sprawiedliwość. Żąda wydania wyroku śmierci na jednym z mieszkańców, a mówiąc krótko — dokonania linczu na byłym kochanku. Dzięki spełnieniu tego warunku miasteczko będzie mogło nieźle prosperować. W przypadku jego niespełnienia, popadnie w jeszcze większą nędzę.

Bohaterzy sztuki pędzili dotąd życie finansowo plugawe, lecz w imię spodziewanego dobrobytu, chowają ad acta swoje skrupuły. Niby wszyscy uczestnicy owego dylematu wiedzą, jakim kosztem wyjdą z biedy, lecz, nie patrząc na konsekwencje, ochoczo i z łatwością przystają na oferowane rozwiązanie. Decydują się z nieczystym sumieniem na popełnienie łajdactwa w majestacie prawa.

*

Ponowne spojrzenie na zawarty w sztuce problem pozwoliło mi zrozumieć, że zjawiska, występujące przed pierwszym przeżyciem dramatu, wzbogaciły się o naukę płynącą z bieżących doznań. O wnioski z tej nauki wyciągane. W stwierdzeniu tym nie ma nic odkrywczego. Większość ludzi zdaje sobie sprawę, że w miarę zdobywania doświadczeń, rośnie w nich drzewko mądrości.

W utworze tym intryguje mnie maszyneria zbrodni. Moje pytanie brzmi: dlaczego, kiedy mamy do czynienia z wyborem pomiędzy przyzwoitością a pieniędzmi, większość z nas wybiera to drugie?

*

Od momentu, gdy pałętam się po tym najlepszym padole łez, utwierdzam się w przekonaniu, iż słowo „człowiek” nie brzmi tak dumnie, jak bym sobie tego życzył. Pocieszam się myślą, że historia dowiodła nieraz, że w sytuacjach, gdy w oczy zagląda strach, odżywają społeczne więzi. Odradza się tęsknota za realnym braterstwem i sprzężenie celów powraca do pstrych łask. Wydaje nam się, że gdy jesteśmy skazani na opluty los, umiemy się zmobilizować. Walczyć o jego poprawę. Że, w imię zdrowego rozsądku, potrafimy zdobyć się na szlachetne odruchy. Wykazać zdyscyplinowaniem i odpowiedzialnością.

Lecz tylko tak się wydaje. Nasza troskliwość i odpowiedzialność ograniczone są do własnego pępka. Bo kiedy strach przemija, rwą się nierozerwalne więzi. Znowu jesteśmy sobie obcy i nieprzystępni. Znowu nie mamy wspólnych marzeń i wygląda na to, że łączy nas kocioł ze smołą, który z utęsknieniem nas oczekuje i zachęcająco bulgocze.

MAREK JASTRZĄB